Close

"We see the things not as they are, but as we are"

Oude joodse wijsheid

Hechting en rouw

Pas net geboren. Nu is het kindje niet langer een eenheid met zijn moeder. Maar hij heeft haar heel hard nodig. Hij kan alleen overleven via haar. Haar geur, stem, bewegingen, hartslag, alles neemt hij in zich op. In haar buurt voelt hij zich veilig. Dan kan hij ontspannen. De hechting is begonnen.

John Bowlby (1907 - 1990) ontdekte halverwege de vorige eeuw dat kinderen een "secure base" nodig hebben. Een ouder die aanwezig is, aandacht geeft als het nodig is, maar het kind ook stimuleert tot zelfstandigheid. Secure bases waaraan het kind zich veilig kan hechten.


Levenslang blijft de behoefte, de noodzaak, bestaan aan verbinding met anderen. Ervaringen van vroeger spelen een belangrijke rol. Vooral als ouders geen secure base konden zijn. Als kind pas je je aan. Misschien heb je geleerd dat het beter was om je gevoelens niet te laten zien. Of dat je meer voor elkaar kreeg als je je aanpaste aan de verwachtingen. Of dat je het beter alleen kon doen en niet te veel op anderen vertrouwen.

Je oude manieren neem je mee in nieuwe (liefdes)relaties. Je zoekt een secure base in de ander, precies zoals je dat als kind bij je ouders deed. Maar anders dan tussen ouders en kinderen, zoekt je partner ook een secure base in jou. Er is wederkerigheid. Dat maakt een liefdesrelatie soms zo ingewikkeld en kwetsbaar.


Onvermijdelijk hoort bij elke verbinding ook afscheid. De veiligheid, de vertrouwdheid van de relatie wordt afgebroken. Daarmee verlies je niet alleen een fijne vriend, je lieve echtgenoot, een ouder, maar dat wat hij of zij jou gaf en de betekenis die jij kreeg door jullie relatie.

Dat is soms zo pijnlijk dat we het liever vermijden en overslaan. Je weet natuurlijk wel dat hij of zij er niet meer is, maar van binnen wil het maar niet echt doordringen. Of er komen emoties naar boven die je niet had verwacht: boosheid, onverwacht verdriet of zelfs soms opluchting of vreugde.


Als je in staat bent om werkelijk afscheid te nemen, dan komt er ruimte om te rouwen. In de rouw wordt de liefde voelbaar. En het diepe gemis. Gemis dat misschien heel anders is dan je had gedacht. Gemis aan armen om je heen, aan speciaal gevonden worden, aan ruzie, aan intimiteit, aan een stel zijn in plaats van alleenstaand. Tegelijk met het gemis kan je voelen dat de ander nog steeds betekenis voor je heeft. Dat jullie band nog bestaat. Voorbij de dood. Dat de herinnering je steunt. Dat woorden soms nog naklinken en je doen glimlachen. Dat je nog gesprekken voert, in gedachten. 

In het proces van hechten, elkaar toelaten, je kwetsbaarheid tonen, het afscheid nemen, te voelen wat relaties voor je betekenen, verdiepen we de relatie met onszelf. Ontvouwt zich de betekenis van het leven zich voor ons. Liefdevol, pijnlijk, donker, licht. 


De Transitiecirkel geeft weer hoe wij mensen ons ontwikkelen. En steeds opnieuw de mogelijkheid hebben om te verbinden, om afscheid te nemen, om te rouwen en om betekenis te geven, om opnieuw contact te maken. Ondanks en dankzij onze eerdere ervaringen.

Meer lezen over de Transitiecirkel?

Met zoveel liefde heb ik van je gehouden. (Denise van Geelen-Merks, Jakob van Wielink, Pascalle van Vliet, Witsand uitgevers 2015)

Professioneel begeleiden bij verlies. (Jakob van Wielink, Leo Wilhelm, Denise van Geelen-Merks, Boomuitgevers 2017)